Hội thảo “Tính dân tộc và tính hiện đại trong VH-NT Việt Nam hiện nay”
Nâng cao lý luận định hướng cho sáng tác văn học-nghệ thuật
QĐND - Thứ năm, 06/08/2009 | 14:58 GMT+7
Đồng chí Tô Huy Rứa trao đổi với các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: PHAN TIẾN

Diễn ra trong hai ngày (4 và 5-8) tại đô thị cổ Hội An (Quảng Nam), hội thảo đã thu hút 48 bản tham luận của các học giả, các nhà nghiên cứu trong cả nước đưa ra những giải pháp hữu hiệu vận dụng vào quá trình thực hiện Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị về “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học-nghệ thuật Việt Nam trong thời kỳ mới”...

“Tính dân tộc và tính hiện đại trong VH-NT Việt Nam”

Theo GS-TS Trần Đình Sử, tính dân tộc và hiện đại là hai thuộc tính căn bản của nền văn hóa dân tộc, nếu nhận thức và giải quyết không thỏa đáng sẽ dẫn tới nguy cơ cản bước phát triển nền văn học, nghệ thuật.

Nhà thơ Hữu Thỉnh phân tích: “Không thể có nền văn hóa nào, dù lớn, dù rực rỡ đến đâu, lại có thể thay thế, đại diện cho một nền văn hóa khác. Văn hóa phải là gốc rễ cho mọi sự xem xét, lựa chọn. Nếu như chúng ta không biết dựa vào những yếu tố căn bản của văn hóa dân tộc, thì những cách tân trong văn học, nghệ thuật sẽ dễ sa vào mốt thời thượng, chỉ có thể gây được sự “ồn ào” nhất thời, rồi nhanh chóng chìm vào  quên lãng”.

GS-TS Phùng Hữu Phú, Phó trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Lý luận, Phê bình văn học, Nghệ thuật Trung ương khẳng định: “Nền văn học, nghệ thuật Việt Nam là một di sản quý giá của dân tộc, nó gắn liền với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong quá trình hình thành và phát triển, các giá trị truyền thống luôn được bồi đắp bởi những yếu tố hiện đại. Tiêu chí quan trọng hàng đầu để đánh giá sự kết hợp giữa tính dân tộc và tính hiện đại là giá trị đích thực, bởi tính dân tộc là sự bảo lưu, phát huy “chân giá trị”, còn tính hiện đại là tiếp thu “chân giá trị”. Như vậy, công tác lý luận phải đi trước một bước để định hướng cho văn học, nghệ thuật dân tộc kế thừa và tiếp thu tính hiện đại...”.

Tiến sĩ Nguyên An, Phó giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng viết văn Nguyễn Du cho rằng: “... Thực tế qua nhiều chục năm qua ở nước ta, tính dân tộc và tính hiện đại trong phê bình văn chương đã có sự song hành, tương tác. Kết quả của quá trình làm bạn thân thiện và thông minh này đã tạo ra một diện mạo cho nền phê bình văn chương đương đại là các tác phẩm thơ ca và văn xuôi, các hiện tượng và vấn đề trong sáng tác... không chỉ được soi rọi, tìm tòi và tổng hợp, khái quát từ một quan điểm, tư tưởng-học thuật, mà chúng được tìm hiểu và bình luận từ một số góc độ học thuật cụ thể với thủ pháp thích hợp hơn...”.

Thực trạng... và giải pháp

Đánh giá thực trạng bức tranh văn học, nghệ thuật của nước ta hiện nay, GS-TS Mai Quốc Liên cho rằng: “Chúng ta đang chứng kiến một thực tế không vui. Đó là sự phai nhạt dần về văn hóa dân tộc, kể cả văn hóa kháng chiến!”.

Có một thực tế đáng buồn diễn ra hằng ngày, khi các bậc phụ huynh chạy đua tiêu tốn tiền của, gửi con em vào các Trung tâm ngoại ngữ, tin học, mà chẳng mấy ai quan tâm tới việc bồi dưỡng nâng cao kiến thức, vốn hiểu biết về lịch sử, bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc… Một số loại hình văn học, nghệ thuật đang dần bị lai căng, Tây hóa. Nhạc trẻ lên ngôi, nhiều ca khúc trong chương trình “Bài hát Việt”, khán giả “mướt mồ hôi” vẫn không thể nào hiểu nổi nhạc sĩ muốn chuyển tải nội dung gì. Sân khấu vẫn chưa thể thoát khỏi “vòng luẩn quẩn”, ít đề tài, vở diễn có chiều sâu về chủ đề, nội dung tư tưởng. Nghệ thuật múa bị phân tán nhỏ lẻ, chủ yếu minh họa cho theo kiểu “ông chẳng, bà chuộc”. Nhiều ca khúc viết về chủ đề tình yêu quê hương, đất nước lại được minh họa bằng những động tác múa được coi là “lập dị”, nếu không muốn nói là phản cảm...

Đến tham dự và chỉ đạo hội thảo, đồng chí Tô Huy Rứa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương khẳng định: “...Văn hóa, văn học, nghệ thuật Việt Nam là thành quả hàng nghìn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước, giữ nước, xây dựng và phát triển đất nước của cộng đồng các dân tộc Việt nam, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh, văn hóa thế giới để không ngừng được bồi đắp, phát triển và hoàn thiện mình. Đặc điểm đó đã diễn ra trong quá khứ và lúc này, khi đất nước bước vào thời kỳ lịch sử mới - thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, thực hiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế, đặc điểm đó lại bộc lộ ngày càng sâu sắc, nổi bật. Đó là nền văn hóa, văn học, nghệ thuật đậm đà, giàu bản sắc dân tộc đang trong quá trình hiện đại hóa. Hay nói cách khác, để tiếp tục phát triển phong phú, đa dạng nền văn học, nghệ thuật Việt Nam đương đại, chúng ta phải xử lý trong thực tiễn mối quan hệ giữa tính dân tộc và tính hiện đại để nền văn nghệ đó ngày càng dân tộc hơn và chủ động vươn lên hiện đại. Không thể tách rời hai phạm trù này trong thực tiễn, vì thế sự xuyên thấm lẫn nhau giữa dân tộc và hiện đại trong quan hệ biện chứng của chúng là cơ sở vững chắc tạo ra một chỉnh thể văn nghệ Việt Nam thời kỳ mới. Để đạt được mục tiêu đó, tôi được biết, thời gian qua, giới văn nghệ sĩ cả nước đã có nhiều trăn trở, tìm tòi, thể nghiệm trên tất cả các loại hình, loại thể văn học, nghệ thuật. Đã có cả những thành công và không thành công, đồng thời, từ trong thực tiễn, còn nhiều vấn đề lớn cần tiếp tục tìm lời giải đáp. Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị chỉ rõ: “Trên cơ sở giữ gìn, phát triển, phát huy những giá trị của văn học, nghệ thuật dân tộc, tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp thu có chọn lọc các giá trị nhân văn, khoa học, tiến bộ của nước ngoài, đồng thời kiên quyết ngăn chặn, làm thất bại âm mưu, thủ đoạn áp đặt, xâm lăng văn hóa của các thế lực thù địch”. Tôi nghĩ rằng, đó là định hướng quan trọng để chúng ta nghiên cứu, giải quyết - cả về lý luận và thực tiễn - mối quan hệ giữa tính dân tộc và tính hiện đại trong văn học, nghệ thuật Việt Nam.

Các ý kiến tham luận nhất quán đề xuất, cần tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền giáo dục chính trị tư tưởng cho đội ngũ trí thức và văn nghệ sĩ, giúp họ nhận thức đúng đắn về thời cơ, thách thức trong tiến trình hội nhập quốc tế. Quá trình tiếp thu thành tựu văn học, nghệ thuật của nhân loại phải có sự chọn lọc, đáp ứng các tiêu chí chuẩn mực theo định hướng xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước; thường xuyên củng cố, kiện toàn hội đồng lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương, có chế tài khen thưởng, xử phạt cụ thể đối với những tổ chức và cá nhân vi phạm trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật.

Bên cạnh đó, nên tổ chức các cuộc hội thảo chuyên đề sâu cho những người làm công tác văn học, nghệ thuật có điều kiện nâng cao trình độ hiểu biết và chuyên môn, nghiệp vụ; tạo điều kiện cho họ thâm nhập, phản ánh thực tế sinh động của cuộc sống, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ về tư tưởng, văn hóa trong tình hình hiện nay...

LÂM ANH (lược ghi)

Gõ tiếng việt: Off Telex