Sư đoàn 316 trong trận then chốt chiến dịch (Phần 1)
QĐND - Chủ nhật, 28/09/2008 | 20:46 GMT+7

Ngày 9 tháng 1 năm 1975, sư đoàn 316 hành quân bằng xe cơ giới vào chiến trường. Ngày 3 tháng 2 năm 1975 sư đoàn tới Đắc Đam (Tây Nguyên) đúng yêu cầu: Đi nhanh, đến gọn, đủ, an toàn và bí mật.

Tây Nguyên có lực lượng Quân khu 2 ngụy đóng giữ, do thiếu tướng Phạm Văn Phú trực tiếp chỉ huy. Lực lượng lúc này địch có 1 sư đoàn, 7 liên đoàn biệt động quân (tương đương 10 trung đoàn) cùng 4 thiết đoàn tăng - thiết giáp.

Tại Buôn Ma Thuột địch tổ chức 3 khu vực phòng ngự lớn khu bắc, khu đông, khu tây nam theo thế chân kiềng; có 2 sân bay, ở mỗi sân bay thường xuyên có từ 5 đến 7 máy bay trực thăng và vận tải. Đây là hậu cứ của Sư đoàn 23 và của các đơn vị Quân khu 2 ngụy.

Số lượng địch trong thị xã Buôn Ma Thuột lúc này có 2 tiểu đoàn thuộc Trung đoàn 53, sở chỉ huy nhẹ của Sư đoàn 23, các tiểu đoàn bảo an, sở chỉ huy đoàn biệt động 296 và chi khu cảnh sát của tỉnh. Các lực lượng phòng thủ ở đây đặt dưới sự chỉ huy thống nhất của chỉ huy tiểu khu Đắc Lắc, chủ yếu dựa vào lực lượng của Sư đoàn 23. Tổng số quân địch trong thị xã có 5.920 tên cả chủ lực, địa phương, cảnh sát, có 17 pháo (từ 105 đến 155), 16 xe tăng, 50 xe M.113. Hướng phòng ngự chính của địch ở Buôn Ma Thuột là hướng tây bắc, khu then chốt là căn cứ Sư đoàn 23 ngụy.

Đồng bào Tây Nguyên cùng bộ đội đưa pháo vào trận địa (ảnh tư liệu)

Từ đầu năm 1975, Bộ tư lệnh Mặt trận đã dự kế hoạch đánh Buôn Ma Thuột. Nội dung kế hoạch gồm hai phương án: Một là, đánh địch trong trường hợp không dự phòng, ta giữ được bí mật từ đầu, về cơ bản địch vẫn ở trong trạng thái bố trí như cũ; hai là, khi địch đã có lực lượng dự phòng kịp thời phát hiện được ý đồ tiến công của ta và đã chuyển hướng phòng thủ cơ động quân các nơi về tầng cường cho Buôn Ma Thuột. Cả hai phương án trên được thống nhất theo một kế hoạch tiến hành theo ba bước. Bước mở màn: Sẽ diệt các vị trí ngoại ví Đức Lập, Thuần Mẫn để phá vành đai phòng thủ phía ngoài tạo điều kiện đưa lực lượng và binh khí kỹ thuật của ta vào áp sát Buôn Ma Thuột. Theo Tướng Hoàng Minh Thảo, còn để “loại trừ” “gạn lọc” tình huống ứng cứu phản kích trực tiếp. Bước 2: Nếu địch kịp điều lực lượng mạnh về trước thời gian ta tiến công, các đơn vị sẽ tiến hành vây ép, đánh chiếm từng bước các điểm cao còn lại ở ngoại vi, tiêu hao, tiêu diệt sinh lực địch, khi tạo được ưu thế sẽ tiến công toàn tuyến tiêu diệt địch ở Buôn Ma Thuột.

Nếu ta nghi binh và chặn địch tốt ở Buôn Ma Thuột, địch vẫn giữ nguyên như thế phòng ngự ban đầu lực lượng chính vẫn ở Kon Tum, Plây Cu hoặc chỉ điều một ít quân về thì ta sẽ dùng lực lượng đủ mạnh nhanh chóng đột phá thẳng vào tiêu diệt Buôn Ma Thuột bỏ qua bước đánh ngoại vi. Bước 3: Sau khi giải quyết song về cơ bản các mục tiêu then chốt trong thị xã, các đơn vị củng cố và phát huy thắng lợi đánh bại quân địch phản kích, đồng thời tiêu diệt các vị trí còn lại của địch ở Buôn Ma Thuột.

Theo kế hoạch trên, nhiệm vụ của Sư đoàn 316 khi mới đến, được Bộ tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên giao trong bước 1 là đưa Trung đoàn 148 và Trung đoàn 174 làm nhiệm vụ chặn viện dọc đường 14. Trên hướng của Sư đoàn 10 lúc này làm nhiệm vụ đánh Đức Lập, Trung đoàn 149 làm lực lượng dự bị của chiến dịch sẵn sàng đánh vào Gia Nghĩa trong bước 2 hoặc đánh thẳng vào thị xã Buôn Ma Thuột. Trong các bước 2 và 3, sư đoàn sẽ đánh thẳng vào thị xã giải quyết các cứ điểm ngoại vi hoặc đánh Gia Nghĩa tuỳ theo tình hình và quyết định của mặt trận về thứ tụ các bước cụ thể.

Lúc này đoàn cán bộ của sư đoàn do đồng chí Đàm Văn Ngụy đang đi nghiên cứu, chuẩn bị chiến trường ở hướng Gia Nghĩa. Trong cuộc họp của Bộ tư lệnh Mặt trận, do Đại tướng Văn Tiến Dũng chủ trì, chủ trương tranh thủ triệt để yếu tố bất ngờ mà vẫn đánh chắc thắng, làm quỵ nhanh quân địch:

Ngay trong khi Sư đoàn 10 và Sư đoàn 320 đánh Đức Lập, Thuận Mẫn, Cẩm Ga thì Sư đoàn 316 được tăng cường binh khí, kỹ thuật cùng Trung đoàn đặc công 198, Trung đoàn bộ binh 95B, 1 tiểu đoàn của Trung đoàn 24 Sư đoàn 10 tiến hành nhiệm vụ tiến công tiêu diệt Buôn Ma Thuột, bỏ qua bước đánh kéo dài ở ngoại vi, không qua bước xây dựng trận địa quá thận trọng như dự kiến. Sau khi diệt xong sở chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy, Sư đoàn 316 mới điều một bộ phận quay ra tiêu diệt địch ở cầu Sê Rê Pốc giải phóng đoạn đường 14 giữa thị xã và chi khu Đức Lập. Các lực lượng còn lại của sư đoàn tập trung đánh các cụm đề kháng còn lại và quân tăng viện. Khi ta đã hoàn toàn làm chủ thị xã và vùng ven, Sư đoàn 316 mới mở rộng hoạt động phát triển đánh Lạc Thiện, Đức Xuyên, Gia Nghĩa.

Vậy là theo kế hoạch mới: Sư đoàn 316 trở thành lực lượng đột kích chủ yếu vào thị xã Buôn Ma Thuột, mà trọng điểm là sở chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy.

Ngày 18 tháng 2 năm 1975, Đảng ủy sư đoàn họp lãnh đạo thực hiện phương án đánh mới. Trong 4 hướng đánh vào thị xã Buôn Ma Thuột, Sư đoàn 316 đảm nhiệm 3 hướng.

Do yêu cầu bí mật của chiến dịch rất cao, mọi hành động của các đơn vị trong thời gian chuẩn bị và chiếm lĩnh trận địa phải thực hiện theo những quy định nghiêm ngặt. Trong khi đó từ vị trí tập kết đến thì xã Buôn Ma Thuột đường rất xa, để tiếp cận các đơn vị đều phải qua một chặng đường hành quân dài. Đơn vị gần nhất là Trung đoàn 148 cũng phải đi mất 3 ngày đêm. Trung đoàn 149 xa nhất phải đi mất 6 ngày đêm. Cùng với một lượng vũ khí và khí tài lớn, lại phải qua phà, vượt sông theo quy định của Bộ tư lệnh Mặt trận, chỉ khi nào đặc công bắt đầu nổ súng, các đơn vị cơ giới mới được vượt sông. Do đó, riêng việc tiến vào trận địa theo đúng thời gian quy định đã hết sức khó khăn, phức tạp, đòi hỏi mỗi đơn vị phải có tinh thần trách nhiệm cao, trình độ tổ chức vững vàng, chấp hành kỷ luật hết sức chặt chẽ mới hoàn thành được nhiệm vụ.

Ngày 5 tháng 3 năm 1975, sư đoàn nhận lệnh của Bộ tư lệnh chiến dịch bắt đầu triển khai lực lượng tiến công Buôn Ma Thuột. Ngay đêm ấy, từ hướng nam, đồng chí Đàm Văn Ngụy cùng Trung đoàn 149 và các đơn vị tăng cường, vượt đường 14. Ngày 6 tháng 3 vượt sông Xê Băng Hiêng, luồn rừng, vòng xuống vùng ngoại vi phía nam thị xã, bí mật lách qua các đồn bảo an, dân vệ. Đêm ngày 8 tiếp tục vượt sông Sê Rê Pốc tiến vào sát thị xã. Đêm ngày 9 tháng 3, vào chiếm lĩnh trận địa chờ lệnh nổ súng, các loại pháo lớn, xe tăng đêm 9 tháng 3 mới vượt sông Sê Rê Pốc vào chiến đấu nhưng chậm so với giờ nổ súng.

Đánh chiếm sân bay Hoà Bình (ảnh tư liệu)

Ngày 6 tháng 3, Trung đoàn 174 tiếp cận sông Sê Rê Pốc, tối 8 vượt sông rất bí mật, đêm 9 vào chiếm lĩnh trận địa. Nhưng do trung đoàn bộ và bộ phận cối 120 đi lạc, các đơn vị vào triển khai đội hình không đồng đều, tới 4 giờ ngày 10 tháng 3, trung đoàn chỉ mới nắm được các mũi bộ binh, phần lớn hoả lực chưa vào được vị trí. Sở chỉ huy cơ bản của sư đoàn do đồng chí Hải Bằng chỉ huy nằm sát với sở chỉ huy Trung đoàn 174.

Từ hướng tây bắc, Trung đoàn 148 xuất phát ngày 7 tháng 3, đêm 9 tháng 3 cũng đã vào tới vị trí xuất phát tiến công. Tuy vậy trên đường hành quân trung đoàn đã chạm địch. Pháo của chúng từ thị xã bắn ra chặn đường, đơn vị phải đi đường vòng, do vậy vào chiếm lĩnh chậm. Xe tăng và pháo binh cũng có bộ phận nhầm đường, lạc hướng, nên vào chiến đấu chậm.

Về phía địch, qua nhiều nguồn tin và một số tài liệu thu nhận được, chúng đã phần nào phán đoán ta sẽ đánh vào thị xã. Chúng đã tăng cường 2 tiểu đoàn của Sư đoàn 23 về Buôn Ma Thuột. Tuy vậy các hoạt động của địch mới chỉ mang tính chất phòng xa. Chúng vẫn cho là ta đánh ở Plây Cu và Kon Tum. Khi ta đã đánh Thuần Mẫn, Đức Lập, địch vẫn cho rằng chỉ là để nghi binh ý định đánh Plây Cu và Kon Tum. Như vậy, trên đã tạo được thế nghi binh chiến dịch rất tốt, tạo cơ hội cho 316.

Giờ G đã đến, đó là 1 giờ 30 phút ngày 10 tháng 3, đặc công ta bắt đầu nổ súng mở đầu cuộc tiến công vào chiếm sân bay Hoà Bình, kho Mai Hắc Đế Buôn Ma Thuột. Ngay sau đó, hoả lực chiến dịch của ta trút đạn vào các mục tiêu trong thị xã. Đến 4 giờ 30 phút ta đã làm chủ được khu nam và tây nam sân bay.

Trung đoàn 95B đánh chiếm sở chỉ huy tiểu khu Đắc Lắc, sau đó cùng đặc công phát triển chiến đấu làm chủ sân bay thị xã. Trung đoàn 148 trên hướng tây bắc mặc dù gặp nhiều trở ngại trong cơ động lực lượng chiếm lĩnh trận địa, nhưng vẫn nêu cao tinh thần khắc phục khó khăn quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Pháo và xe tăng chưa kịp tới tăng cường, trung đoàn dùng hoả lực tự có để đánh địch. Tiểu đoàn 4 và tiểu đoàn 6 bị pháo địch bắn mạnh vào đội hình nhưng đơn vị đã chủ động ẩn nấp chờ thời cơ xung phong.

Tới 9 giờ ngày 10 tháng 3 pháo binh chiến dịch và sư đoàn chi viện, Trung đoàn 148 bắt đầu tiến công. 10 giờ 40 phút, tiểu đoàn 4 hoàn thành mở cửa trên mũi tiến công chính, cũng là lúc xe tăng ta có mặt. Lập tức ta tổ chức đánh thẳng vào thị xã. Tiểu đoàn 6 đánh chiếm khu thiết giáp, khu hậu cần, tiểu đoàn 1 Trung đoàn 45 địch. Sau khi chiếm lĩnh một số mục tiêu, Trung đoàn 148 tiếp tục cùng xe tăng phát triển đánh sâu vào bên trong, tiến vào Ngã Sáu cùng phối hợp chiến đấu với Trung đoàn 95B.

Trung đoàn 198 trên hướng tây nam đánh vào khu kho Mai Hắc Đế. Trung đoàn 174 vào chiếm lĩnh vị trí xuất phát tiến công chậm, 5 giờ tiểu đoàn 3 mới nổ súng đánh Chư Duê. Do số xe tăng và pháo chi viện cho trung đoàn chưa vào được trận địa, các đơn vị đều phải dùng hoả lực tự có để chiến đấu nên không đủ sức mạnh tạo điều kiện cho bộ binh xung phong.

Sau khi tiêu diệt các mục tiêu tiền duyên và mở xong cửa mở, trung đoàn đánh theo trục đường 14 vòng qua kho Mai Hắc Đế thọc thẳng vào trung tâm thị xã. Địch dùng máy bay và pháo binh đánh trả quyết liệt, song không ngăn chặn được bước tiến của ta. Ta lần lượt đánh chiếm các điểm cố thủ, ấp Ba Lê, khu Phạm Ngũ Lão, khu tham mưu địch. Đến đây trung đoàn tưởng đã diệt sở chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy nên cho dừng đội hình chiến đấu lại…

(Còn nữa)

TRẦN DANH (lược thuật)

Gõ tiếng việt: Off Telex