Nhân kỷ niệm 65 năm ngày Thương binh-Liệt sĩ (27-7-1947/27-7-2012)
Chuyện người đi tìm mộ liệt sĩ (kỳ 1)
QĐND - Thứ hai, 09/07/2012 | 19:38 GMT+7

QĐND Online - Có những người vì lời hứa năm xưa với đồng đội nên sau hòa bình tự khoác ba lô trở lại rừng sâu, núi thẳm tìm hài cốt  đồng đội. Có những người vì đau nỗi đau người trong cuộc mà tham gia cuộc hành trình tìm mộ với thân nhân các liệt sĩ… Mỗi người một câu chuyện, mỗi người một nỗi lòng nhưng tất cả chung niềm mong muốn: Đưa được hài cốt các liệt sĩ trở về quê hương, góp phần làm dịu đi nỗi đau của thân nhân các gia đình liệt sĩ.

Báo Quân đội nhân dân Điện tử xin gửi tới bạn đọc những câu chuyện về những người đi tìm mộ liệt sĩ, mong muốn kết nối triệu tấm lòng trong cả nước, cùng chung tay tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Kỳ 1: Thầy giáo nặng lòng với liệt sĩ

Ở Bình Dương, mọi người không chỉ biết đến thầy Nguyễn Sỹ Hồ, nguyên là giáo viên Trường THPT Tân Bình, Tân Uyên (mới nghỉ hưu năm 2012) tâm huyết với học trò mà còn biết về một người thầy nặng lòng với liệt sĩ. Chính từ nỗi lòng của người trong cuộc, thầy Sỹ Hồ từng lặn lội hơn 30 năm, đi khắp mọi nơi, đến đủ các cơ quan chức năng mới tìm lại được phần mộ anh ruột của mình. Và từ những chuyến đi ấy, với những kinh nghiệm đúc rút được, thầy Sỹ Hồ đã tự nguyện giúp đỡ thân nhân các liệt sĩ đi tìm lại người thân của mình.

Nỗi niềm người trong cuộc

Trò chuyện với thầy Nguyễn Sỹ Hồ (hiện ở số nhà 107, tổ 10, ấp Cổng Xanh, Tân Bình, Tân Uyên, Bình Dương), tôi mới hiểu cái cơ duyên thầy làm bạn với các nghĩa trang liệt sĩ, với những thông tin trên bia mộ, những vùng đất một thời khói lửa không phải là tình cờ.

Quê gốc của thầy Nguyễn Sỹ Hồ ở Hương Trạch, Hương Khê, Hà Tĩnh - mảnh đất trong chiến tranh phải gánh chịu biết bao đau thương, mất mát. Gia đình thầy Sỹ Hồ cũng gánh chịu những nỗi đau không gì bù đắp được. Năm 1972, mẹ thầy bị bom Mỹ giết hại, nỗi đau chưa nguôi ngoai, một năm sau, gia đình thầy nhận được tin anh trai Nguyễn Đăng Khoa hy sinh. Bố thầy Sỹ Hồ khi ấy nén chặt niềm đau trong lòng, gắng gượng nuôi các con không lớn.

Vợ chồng thầy Nguyễn Sỹ Hồ đang trao đổi công tác tìm mộ liệt sĩ với ông Nguyễn Minh Hoàn, Giám đốc Trung tâm tiếp đón thân nhân liệt sĩ tỉnh Quảng Trị (Ảnh: Hoàng Giang)

Năm 1981, chàng sinh viên Nguyễn Sỹ Hồ tốt nghiệp khoa Toán, Đại học Vinh. Khác với nhiều bạn bè sau khi học xong trở về quê nhà dạy chữ cho các em thơ, thầy Sỹ Hồ quyết định khoác ba lô vào tỉnh Sông Bé (nay là Bình Dương và Bình Phước) dạy học để có điều kiện tìm phần mộ của anh trai Nguyễn Đăng Khoa hy sinh ở chiến trường miền Nam. Nhưng chiến trường miền Nam dài rộng là thế, đâu đâu cũng xảy ra chiến sự, mỗi một xã có một nghĩa trang liệt sĩ…liệu thầy có đi hết được không? Mà biết đâu anh Khoa vẫn chưa được quy tập vào nghĩa trang, vẫn còn nằm đâu đó ở bìa rừng hay bờ khe, dốc núi thì sao?

Không nản lòng, thầy Sỹ Hồ vẫn kiên nhẫn chắp nối các thông tin từ đồng đội của anh và những giấy tờ có liên quan về anh Khoa. Sau bao năm tìm kiếm, tình cờ thầy Sỹ Hồ tìm lại được tờ giấy khen còn sót lại của anh Khoa, trên đó ghi rõ, đơn vị anh thuộc Trung đoàn 271. Thầy tức tốc tìm đến Trung đoàn 271 và tại đây, thầy đã òa khóc khi tìm được trong bảo tàng lưu trữ của đơn vị có danh sách anh Khoa cùng sơ đồ mộ chí an táng anh và các đồng đội. Giờ đây, địa phương đã quy tập anh Khoa cùng 6 đồng đội vào Nghĩa trang Liệt sĩ xã Mỹ Thạnh Tây, Đức Huệ, Long An.

Nhưng đau xót thay, cả 7 ngôi mộ, trên bia đều ghi chỉ một dòng: Liệt sĩ vô danh. Anh Khoa nằm đâu trong 7 ngôi mộ ấy? Làm gì để trả lại tên được cho các anh? Với lương giáo viên của thầy không có đủ tiền để xét nghiệm ADN cả 7 ngôi mộ, mà nếu có thì biết tìm thân nhân 6 đồng đội của anh Khoa ở đâu? Vậy là thầy lại tiếp tục viết thư nhờ các cơ quan chức năng thông tin và kêu gọi sự ủng hộ của mọi người để trả lại tên cho 7 ngôi mộ liệt sĩ vô danh. Cuối cùng, nhờ lòng hảo tâm của nhiều tổ chức, cá nhân thầy và thân nhân các liệt sĩ, đã đủ số tiền 70 triệu để tiến hành xét nghiệm ADN cho các liệt sĩ.

Ngày nhận kết quả xét nghiệm gen, cũng là ngày thầy Sỹ Hồ kết thúc hơn 30 năm tìm mộ anh trai của mình. Và thời gian ấy cũng là lúc thầy ngồi ngẫm lại: Gia đình mình đã tìm được mộ anh nhưng còn đó bao gia đình đang ngày đêm ngóng đợi tin người thân. Thế là với chút kinh nghiệm, thầy Sỹ Hồ quyết bắt đầu cuộc hành trình đi tìm mộ liệt sĩ.

Chia sẻ thêm với tôi về quyết định này, thầy Sỹ Hồ nói: "Gia đình tôi cũng như bao gia đình khác trên đất nước mình phải chịu nhiều đau thương do chiến tranh. Bởi vậy, tôi chỉ muốn góp một phần sức lực nhỏ bé của mình làm những chuyến đò đưa các anh hùng liệt sĩ trở về quê nhà, về với người thân của mình”.

Hành trình tìm mộ và công nghệ kết nối

Nghĩ là làm, từ năm 2008, thầy bắt đầu hành trình đi tìm mộ liệt sĩ. Thời gian ấy, thầy đang còn đứng lớp. Khác với mọi người ở trường thường tranh thủ ngày chủ nhật, ngày lễ, dịp hè đi du lịch, dạy thêm, thầy Hồ lặng lẽ lên xe máy, cùng với máy ảnh, sổ tay ghi chép lặn lội tìm đến các nghĩa trang liệt, cơ quan chức năng, đơn vị quân đội để tìm kiếm thông tin, ghi chép, chụp ảnh, bất chấp mưa nắng.

Nhớ lại những lần đi thu thập thông tin, thầy Sỹ Hồ kể: “Ấn tượng sâu sắc nhất là năm 2008, lần đầu tiên tôi đến Trung đoàn 271, được lãnh đạo đơn vị tạo điều kiện, tôi đã dùng chiếc điện thoại N81 chụp lại một số danh sách liệt sĩ và tiến hành ghi chép cẩn thận. Trong quá trình ghi chép, tôi nhận thấy có hơn 100 mộ liệt sĩ của trung đoàn hy sinh tại Công-bông-rồ (Cam-pu-chia) được quy tập về Việt Nam nhưng còn nhiều sai sót, tôi đã nghiền ngẫm, xác minh và có ý kiến để đơn vị hiệu chỉnh lại những sai sót đó”.

Thầy Nguyễn Sỹ Hồ đang chụp ảnh bia mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Tiền Giang (Ảnh: Duy Thông)

Kể từ đó thầy Sỹ Hồ đã âm thầm làm việc, lặn lội khắp các nghĩa trang từ Quảng Trị đến Tây Ninh, Long An… Khi có tư liệu trong tay, thầy sắp xếp, phân chia, xử lý thông tin. Một mặt, thầy trích lọc những thông tin có địa chỉ rõ ràng gửi thư về cho thân nhân các liệt sĩ, một mặt đưa lên blog ở địa chỉ http://teacherho.vnweblogs.com, với giao diện sinh động, dễ tra cứu.  Blog của thầy Nguyễn Sỹ Hồ nhanh chóng thu hút sự chú ý của rất nhiều bạn đọc và chỉ sau gần 3 năm, blog của thầy đã có tới hàng nghìn người "ghé thăm" mỗi ngày (nhiều ngày lên tới 8000 lượt), nâng tổng lượt người truy cập tính đến thời điểm này là hơn 11 triệu. Vừa qua, thầy còn cho ra mắt website: www.nguoiduado.vn tập hợp tất cả dữ liệu mà thầy thu thập được từ năm 2008 đến nay.

Vừa đứng lớp dạy học, vừa xử lý số liệu, hình ảnh đưa lên blog, bởi vậy bà con khu phố nơi đây chưa bao giờ thấy đèn phòng thầy tắt trước 12 giờ đêm. Có nhiều hôm thầy ngồi cả nửa ngày để tải thông tin, ảnh, trả lời e-mail, tin nhắn và các cuộc điện thoại từ mọi miền đất nước hay chỉ để xác minh một vài thông tin sai sót ghi trên bia mộ.

Không chỉ làm việc ở nhà, thầy còn sẵn lòng đi cùng với các gia đình liệt sĩ đến tận nơi người thân của họ yên nghỉ vì sợ gia đình không thông thạo đường. Tâm sự với tôi, thầy Sỹ Hồ nói: “Đi xa bao nhiêu tôi cũng đi được nhưng chỉ sợ một điều… máy ảnh hỏng. Nhiều hôm cặm cụi chụp cả ngày, về nhà bỏ ra máy tính thì ảnh bị nhòe, vậy là phải mất công lặn lội trở lại nghĩa trang để chụp lại”.

Dù tốn khá nhiều thời gian, công sức và cả tiền bạc, nhưng dường như thầy Nguyễn Sỹ Hồ chưa bao giờ tỏ ra mệt mỏi, chán nản với công việc của mình. Và mỗi khi thầy nhận được một cuộc điện thoại, một e-mail của thân nhân các gia đình gửi về báo tin đã tìm thấy mộ người thân nhờ thông tin của thầy, thầy lấy đó làm niềm vui để quê đi sự mệt mỏi của tuổi già. Và với hơn 100.000 dữ liệu về liệt sĩ cùng nhiều thông tin có giá trị, bao năm qua thầy đã giúp cho gần 1000 gia đình tìm lại được người thân của mình, đề nghị các cơ quan chức năng chỉnh sửa gần 500 thông tin về liệt sĩ bị sai sót….quả là những con số không bình thường của một người bình thường như thầy Nguyễn Sỹ Hồ.

Ấy vậy mà cái việc tình, việc nghĩa của thầy Nguyễn Sỹ Hồ lại bị một số tổ chức, cá nhân lợi dụng những thông tin của thầy để trục lợi, lừa gạt  thân nhân liệt sĩ. Thầy không sợ mình mang tiếng, bởi sợ thì đã không làm. Thầy chỉ mong rằng: Tất cả mọi người hãy làm gì đó để xoa dịu nỗi đau mất mát người thân của bao gia đình liệt sĩ. Xin đừng làm nỗi đau thêm đau!

Giờ đây, thầy Nguyễn Sỹ Hồ đã nghỉ hưu, có thêm nhiều thời gian để đi thu thập tư liệu, gửi thư, gửi email, gọi điện thoại cho các gia đình liệt sĩ. Tuy nhiên, thầy Sỹ Hồ cũng phân trần: “Có nhiều cơ quan, đơn vị khi tôi đến đã từ chối không cung cấp danh sách liệt sĩ đang an táng ở địa phương. Nếu xin được danh sách thì tôi đỡ tốn công sức đi tới các nghĩa trang liệt sĩ để chụp hình bia mộ. Giá như tỉnh nào, địa phương nào cũng làm được như tỉnh Quảng Trị là đưa tất cả danh sách liệt sĩ đang an táng trong tỉnh lên mạng thì thân nhân liệt sĩ cả nước sẽ biết mà tìm đến, đỡ vất vả đi nhiều, đỡ tốn kém hơn. Công việc tổng hợp, đưa lên mạng danh sách các liệt sĩ với sự hỗ trợ của công nghệ hiện hiện nay là rất đơn giản nhưng có ý nghĩa rất lớn. Thế nhưng không hiểu tại sao các tỉnh, thành phố vẫn chưa làm".

Nỗi niềm của thầy, có lẽ cũng là nỗi niềm của chúng tôi, của những thân nhân liệt sĩ! Và chúng tôi xin gửi nỗi niềm ấy đến các cơ quan chức năng đang đảm nhân công tác lưu trữ, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Duy Thành

Kỳ 2: Ngược về quá khứ

Gõ tiếng việt: Off Telex