Dự thảo thông tư quản lý hoạt động nhiếp ảnh:
Rườm rà, xa thực tiễn
QĐND - Thứ ba, 13/03/2012 | 17:48 GMT+7

QĐND - Thông tư quy định một số hoạt động trong lĩnh vực nhiếp ảnh (gọi tắt là: Thông tư) đã được dự thảo tới lần thứ 7. Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm (Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch) đã tỏ ra rất cầu thị, lấy ý kiến đóng góp của nhiều đối tượng liên quan đến hoạt động nhiếp ảnh trong việc xây dựng Thông tư. Tuy nhiên, việc xuất hiện nhiều ý kiến trái ngược cho thấy, thời điểm ban hành Thông tư này sẽ vẫn còn phải để lui lại dài dài…

Ngay trong cuộc hội thảo lấy ý kiến đóng góp xây dựng Thông tư, ông Hoàng Minh Thái, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch đã đưa ra nhiều dẫn chứng chỉ ra điểm chưa đúng với tinh thần văn bản pháp quy. Một trong những hạn chế của Thông tư này là lặp lại quá nhiều điều khoản trong Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Dân sự. Chúng tôi không bàn tới khía cạnh câu từ, hoặc hình thức trình bày của một văn bản quy phạm pháp luật mà chỉ xin nêu mấy ý liên quan đến khả năng áp dụng điều chỉnh của Thông tư.

Đối với hoạt động nhiếp ảnh, về cơ bản chỉ có hai đầu: Vào và ra. Vào là sáng tác còn ra là công bố (trong triển lãm, trên báo chí, trên trang web cá nhân). Ở đầu vào, Thông tư quy định mọi công dân Việt Nam và quốc tế đều được chụp ảnh trừ những nơi cấm chụp, hoặc chụp ảnh đồi trụy, xuyên tạc, ảnh hưởng tới người khác. Đầu ra cũng vậy, mọi người được công bố ở trong nước và quốc tế miễn là xin phép các cấp có thẩm quyền. Theo chúng tôi, Thông tư nên gói gọn trong vài điều, không cần đến 25 điều, 6 chương như dự thảo. Vì trình bày dài, máy móc nên Thông tư này khiến mọi người cảm thấy cứng nhắc và khiên cưỡng. Xin đơn cử ngay ở điều 2, chương 1: Đối tượng áp dụng. Thông tư nhắc đến các cá nhân là người nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam. Điều này là không thực tế, không có khả năng điều chỉnh. Hãy lấy ví dụ như trường hợp phóng viên ảnh người nước ngoài, đến Việt Nam tác nghiệp. Các tác phẩm ảnh của họ sẽ công bố trên các ấn phẩm nước ngoài. Các tác phẩm này sẽ chịu sự điều chỉnh của luật pháp nước có loại hình báo chí công bố tác phẩm. Dễ thấy, trong trường hợp này, đưa các phóng viên nhiếp ảnh quốc tế vào đối tượng áp dụng của Thông tư là không có cơ sở pháp lý và thực tiễn. Nếu không áp dụng được cho đối tượng này thì quy định để làm gì?

Hoạt động nhiếp ảnh có thể diễn ra ở mọi nơi, với mọi công dân.

Hay về việc xin cấp phép tham gia liên hoan ảnh quốc tế. Tác giả phải xin phép Bộ. Xin phép cho đầy đủ thủ tục pháp lý về lý thuyết thì đúng nhưng trong thực tế xem ra “bất khả thi”. Vì một năm, trên thế giới có hàng mấy trăm cuộc liên hoan, triển lãm, thi nhiếp ảnh. Mỗi công dân Việt Nam gửi vài bộ ảnh đi thi thì sẽ có hàng triệu bức xin cấp phép. Ai làm cho xuể? Dường như tiên liệu được điều đó, thông tư còn “thòng” thêm quy định, trong 3 ngày nếu các văn bản không được hồi đáp, thì các tác giả đương nhiên có quyền hoạt động. Dễ thấy đây là sự lỏng lẻo của vai trò quản lý, thẩm định.

Nên có cách quản lý khác. Quản lý quy mô của liên hoan ảnh chẳng hạn. Ảnh tham dự giải của FIAP, hoặc giải cấp quốc gia cần xin phép. Còn giải của tổ chức nhỏ, vùng miền, thì chỉ cần yêu cầu tác giả đăng ký thông tin khi có tác phẩm trúng giải. Mà khi tác giả đăng ký thông tin thì cũng cần thông tin rõ họ được quyền lợi gì? Trách nhiệm gì? Khi tranh chấp xảy ra, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước của Việt Nam là gì? Có rõ ràng như vậy quản lý mới đạt hiệu quả!

Việc quản lý ảnh dự giải được nêu ra trong Thông tư rất rườm rà, thế nhưng đối với ảnh “đen” được đăng tải trên nhiều tờ báo mạng, trang web gây nhức nhối dư luận bấy lâu thì như đang bị bỏ ngỏ. Bà Đoàn Hương, Cục phó Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm cho rằng, đối với loại ảnh này đã có Luật Báo chí, Luật Dân sự, Luật Hình sự… điều chỉnh. Diễn giải như vậy không sai song lại chưa thể hiện được vai trò của đơn vị chủ quản về các loại hình nhiếp ảnh.

Nhiều người nhắc tới những triển lãm ảnh khỏa thân (ảnh nude) lâu nay vẫn nằm trong “vòng bí mật”, chưa được công khai triển lãm. Bà Đoàn Hương cho biết: “Xưa nay, chưa có tác giả nào đầy đủ điều kiện xin cấp phép tổ chức triển lãm ảnh khỏa thân”. Có nhà báo nhắc lại trường hợp của NSNA Thái Phiên, thì được trả lời: “NSNA Thái Phiên không đưa ra được thỏa thuận của người mẫu ảnh. Chúng tôi cần biết, các người mẫu ảnh có đồng ý cho tác giả tổ chức triển lãm hay không”. Thiết nghĩ, sự “lo xa” đó là rất có tình người đối những người mẫu ảnh (trong trường hợp này thường là nữ giới). Thế nhưng, xem ra lại không hợp lý khi đứng ở vai trò của người có trách nhiệm trong cơ quan quản lý nhà nước. Theo chúng tôi, đối với bất cứ tác phẩm ảnh nghệ thuật nào, và đặc biệt là đối với ảnh khỏa thân, thì nghệ sĩ nhiếp ảnh phải có những thỏa thuận riêng với người mẫu. Người chụp phải chịu trách nhiệm với tấm ảnh mình muốn công bố. Trong trường hợp xảy ra kiện tụng, tranh chấp thì đó lại là tranh chấp dân sự (hoặc kinh tế) của người mẫu với người chụp, không thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư.

Về tổng thể, Thông tư cần nên ngắn gọn, rõ ràng hơn nữa, đó là mong mỏi chung của nhiều người tham gia hoạt động nhiếp ảnh.

Bài và ảnh: ĐÔNG HÀ

Gõ tiếng việt: Off Telex