Từ đình Chu Quyến
Tìm quy trình chuẩn cho công tác tu bổ, tôn tạo di tích
QĐND - Thứ tư, 10/11/2010 | 22:0 GMT+7

QĐND - Sau 3 năm tiến hành tu bổ tôn tạo, đình Chu Quyến (hay còn gọi là đình Chàng) thuộc xã Chu Minh, huyện Ba Vì, Hà Nội đã hoàn thành. Đặc biệt sau khi hoàn thành, dự án tu bổ tôn tạo đình Chu Quyến đã được Hiệp hội kiến trúc sư quốc tế (UIA) trao giải thưởng về bảo tồn di sản kiến trúc năm 2010 khu vực châu Á và châu Đại Dương. Lễ khánh thành dự án tu bổ tôn tạo đình Chu Quyến và đón nhận giải thưởng quốc tế được Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch tổ chức chiều 7-11.

Tu bổ tôn tạo đình Chu Quyến: đạt được hơn 70%

Có mặt tại lễ khánh thành dự án tu bổ tôn tạo di tích đình Chu Quyến, nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền cho biết, bất kể một di tích văn hóa nào được trùng tu sẽ không bao giờ đạt được kết quả tốt đẹp, hoàn mĩ giữ nguyên vẹn 100% các giá trị mà cha ông để lại. Đạt được 70% là quý. Nhưng việc trùng tu đình Chu Quyến đạt được hơn 70%. Nhà nghiên cứu Trần Lâm Biền khẳng định, qua việc hiển hiện đình Chu Quyến hiện nay-tức sau khi đã được trùng tu, mới thấy rằng những người thực hiện công tác trùng tu đình Chu Quyến đã không chỉ làm lại bằng được ý nghĩa của đình mà còn làm toát lên được mối quan hệ giữa đình với môi trường, con người sống xung quanh. Tìm lại cho đình Chu Quyến những giá trị lịch sử và dấu ấn của nó trong toàn thể không gian giữa di tích và con người.

Đình Chu Quyến vừa được tu bổ tôn tạo

Đình Chu Quyến được Bộ Văn hóa (cũ) xếp hạng di tích lịch sử văn hóa theo quyết định số 313/QĐ ngày 28-04-1962, đình hội tụ những mảng trang trí chạm khắc gỗ mẫu mực, mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVII. Mặt bằng của đình hình chữ nhật, dài 30m, rộng 17m, có ba gian hai chái. Bộ khung nhà có sáu hàng cột lim lớn chịu lực, mái nhà thấp, bốn góc đao cong vút lên, riêng cột cái có chu vi 2,45m. Sàn đình bằng gỗ, cao, cách mặt đất 0,8m, chia làm ba cấp để người ngồi theo ngôi thứ khi họp bàn việc làng trong thời trước. 

Những nghệ nhân dựng đình xưa đã “hóa thân” cho các khối gỗ thành các tác phẩm tạo hình: hoa lá, mây trời, rồng, phượng, các con thú và các cảnh hoạt động của con người như làm ruộng, táng mả vào hàm rồng, người uống rượu, người cưỡi hổ, người cưỡi ngựa, người dắt voi… 

Đình Chu Quyến là một trong số ít các di tích kiến trúc gỗ cổ thế kỷ XVII hiện còn tồn tại và còn bảo tồn khá đầy đủ các thành phần gốc từ kiến trúc đến trang trí. Trong đình hiện tại còn lưu giữ những thần tích và các di vật cổ có giá trị lịch sử to lớn, đặc biệt là 15 đạo sắc phong của các triều Lê Trung Hưng, Tây Sơn, triều Nguyễn phong thần cho Nhã Lang Vương. Bên cạnh đó đình còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cuộc sống của người dân trong làng. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh của người dân mà còn là nơi hội họp, nơi diễn ra các hoạt động văn hóa-xã hội của cộng đồng làng xã, đúng như chức năng là trung tâm văn hóa, chính trị, tôn giáo của người dân từ bao đời nay. 

Tìm quy trình chuẩn

Tại triển lãm quốc tế những trường hợp bảo tồn di sản kiến trúc ở châu Á (từ ngày 28-9 đến 2-10-2010), dự án trùng tu đình Chu Quyến đã vượt qua 33 dự án của 14 quốc gia với số phiều bầu cao nhất của các nhà chuyên môn xuất sắc và các học giả có uy tín trong lĩnh vực kiến trúc để nhận giải thưởng lớn do Hiệp hội Kiến trúc sư quốc tế (UIA) trao tặng, với ý nghĩa đình Chu Quyến được trùng tu trên cơ sở sử dụng kỹ thuật tân tiến nhưng không xa rời yếu tố gốc, vẫn thể hiện nét đẹp cổ xưa của ngôi đình.

Những kết quả đạt được, đình Chu Quyến không chỉ là công trình tôn tạo tu bổ di tích đầu tiên gây tiếng vang và đạt giải thưởng lớn của quốc tế, mà như lời ông Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản khẳng định, các cán bộ của dự án đã thực hiện theo bài bản khoa học với một quy trình kỹ thuật chuyên ngành, bước đầu xây dựng nên những chuẩn mực, quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn định mức trong công tác bảo tồn, trùng tu di tích nhằm nâng cao chất lượng khoa học và hiệu quả đầu tư trong lĩnh vực bảo tồn di tích-mục tiêu mà Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch đề ra, khi quyết định đầu tư tới 17 tỷ đồng để thực hiện dự án này.

Kiến trúc độc đáo của mái đình Chu Quyến

KTS Lê Thành Vinh-Giám đốc Viện Bảo tồn di tích cho biết, khi nhận thực hiện dự án có tên đầy đủ là “Dự án thực nghiệm tu bổ tôn tạo đình Chu Quyến”, các cán bộ và nhân viên của Viện đã lập hồ sơ, thiết kế một cách bài bản trên cơ sở một kết quả khảo sát, nghiên cứu toàn diện về di tích và những kết quả nghiên cứu khoa học để có thể áp dụng được để bảo tồn tối đa những yếu tố gốc và những giá trị lịch sử văn hóa truyền thống,bảo đảm độ bền vững lâu dài của di tích.

Trong quá trình tu bổ tôn tạo đình Chu Quyến, kết quả khảo sát cho thấy tất cả 48 cột của ngôi đình đều bị tiêu tâm và hư hỏng ở các mức độ khác nhau, tuy nhiên chỉ có 2 cột được thay thế do không thể cứu vãn được, số còn lại đã được bảo tồn, tu bổ bảo đảm tính ổn định và vững chắc mà vẫn giữ nguyên được dấu ấn thời gian của nó. Trong đó có một cột cái bị mục ruỗng đến 90%, trước đây được đổ bê tông trong lõi, nay được gia cố lại bằng lõi gỗ, bảo đảm tính vững chắc lâu dài mà vẫn giữ nguyên trạng phần vỏ bên ngoài đã có “tuổi đời” khoảng 400 năm. Hiện trạng mái có đến 51 loại ngói khác nhau, những viên ngói còn tốt và phù hợp được giữ lại, ngói thay thế được sản xuất bằng nghề truyền thống (đúng chất đất, nung bằng rơm) tương đồng với ngói cũ. Kết quả khảo sát cũng phân lập phát hiện được 17 loài nấm gây hại bề mặt các cấu kiện gỗ, tất cả đã được xử lý loại bỏ để bảo quản cấu kiện gỗ.

Nhưng có lẽ niềm vui lớn nhất chính là những người dân xã Chu Minh. Cụ Nguyễn Quang Nghĩa hồ hởi nói với chúng tôi rằng, hơn 80 năm qua cụ đã có thời gian được ngắm nghía, chiêm ngưỡng vẻ đẹp cũng như cảm nhận giá trị lịch sử văn hóa của ngôi đình. Rồi cụ cũng từng xót xa khi phải chứng kiến ngôi đình bị xâm hại bởi thời gian, thiên nhiên… Quá trình tu bổ tôn tạo đình đã trả lại cho đình vóc dáng cũ, người dân xã Chu Minh và các làng xã lân cận vui mừng khi ngôi đình đã được tu bổ, tôn tạo gìn giữ nguyên vẹn những giá trị để lưu truyền cho muôn đời sau.

Bài và ảnh: VƯƠNG HÀ

Gõ tiếng việt: Off Telex