Trái trám quê mình
QĐND - Thứ hai, 06/02/2012 | 17:34 GMT+7

QĐND - Cứ vào khoảng đầu mùa thu, nếu có dịp đến chơi, chị bạn tôi lại hỏi: Có ai gửi trám vào chưa? Chị nhắc làm tôi lại nhớ nôn nao. Ờ, dạo này không có ai vào, không ai có việc về quê nên tới giờ vẫn chưa được ăn món trám.

Gần như ai cũng thuộc câu thơ trong bài Việt Bắc của nhà thơ Tố Hữu: Mình về, rừng núi nhớ ai/Trám bùi để rụng, măng mai để già. Trong câu đó có 2 thứ đặc sản được nhắc tới là trái trám và món măng. Là người Việt Nam thì ai chả biết măng, nhưng trái trám thì có rất nhiều người không biết, nhất là ở khu vực phía Nam, nơi tôi đang sống. Bằng chứng là trong những lần có quà quê là món trám kho gửi vào, tôi mang ra “chiêu đãi” thì nhiều người nói rằng, đây là lần đầu được ăn.

Quê hương của cây trám là những vùng có đồi núi cao. Tuy nhiên, ngày thơ ấu tôi cũng chỉ thấy chúng có mặt rải rác ở những nhà ven đồi. Có hai loại trám đen và trám trắng nhưng trám đen ngon hơn. Nhà ông nội tôi hồi đó cũng có một cây cao sừng sững trước cổng nhà. Vào khoảng giữa tháng bảy âm lịch, lúc cái nắng cuối hạ trở nên chói chang, trong những khu vườn rậm rạp vẫn còn sót lại dăm chú ve muộn màng đang réo rắt khúc nhạc giã từ mùa hè, đó là lúc mùa trám bắt đầu. Trái trám đen có hình thoi thuôn dài hai đầu, bình thường màu xanh, nằm lẫn trong tán lá, chẳng ai nhìn thấy. khi già, chúng bắt đầu tím dần, và khi chín hẳn thì chúng đã đen thẫm lại. Vì cây rất cao nên người ta leo lên cây để hái và phải nhờ vào cái sào đã được chế tác dành riêng để hái trám. 

Chế biến trám có nhiều cách, nhìn chung là đơn giản nhưng cũng phải làm đúng cách mới được. Người ta cho trám đã rửa sạch vào nồi rồi đổ nước nóng già vào om. Om độ một giờ thì quả trám mềm ra. Sau đó thì có thể kho, làm gỏi hay kho chung với thịt hoặc cá. Nếu muốn để dành thì bóc bỏ hạt rồi phơi khô, cho vào lọ sạch dùng dần. Đã có người không hỏi kỹ, mua trám ở chợ về đổ vào nồi cho nước đun sôi, càng đun thì trái trám càng rắn đanh lại. Nó đã bị sượng và không cách gì cứu vãn được, đành phải đổ bỏ. Món gỏi trám chỉ cần bỏ hạt cho thêm ít vừng hoặc lạc rang giã nhỏ và ít rau thơm xắt nhuyễn. Món trám kho thì chỉ cần cho muối vào nồi trám đã om bắc lên nấu một lúc cho ngấm. Một số nơi còn cắt đôi quả trám, cho gia vị vào trong và bép miệng trám lại, mang phơi qua rồi kho cá, kho thịt rất ngon, mùi vị đặc trưng vừa thơm vừa bùi vừa béo của nó ai ăn một lần rồi thì cứ nhớ mãi. Không chỉ thịt trái mà cái nhân của hạt ăn cũng nhớ mãi. Tôi nhớ hồi còn nhỏ xíu, chú tôi lấy những hạt trám chặt đôi có một đầu nhọn mà chúng tôi đã xoi lấy nhân ăn rồi đóng trên nền nhà đất nện thành từng dãy trông cũng khá đẹp như một loại gạch trang trí lạ mắt - một thứ hoa văn của làng quê trung du, miền núi xưa.

Mùa trám, chợ phiên ở quê tôi trám bày từng dãy. Chẳng người bán nào có nhiều để đổ đống như những đống trái cây cam quýt ở trong này. Đơn giản là vì mỗi nhà chỉ có vài cây và hái nó không dễ nên mỗi phiên chợ chỉ được một mẹt nhỏ hay lưng cái thúng là cùng. Những lần về phép đúng mùa trám, giữa màn mưa mờ trắng của mùa thu, nhìn những mẹt trám đen thẫm bày từng dãy trong cái chợ nhỏ, các bà các chị co ro trong tấm áo mưa luôn miệng chào mời, chẳng hiểu sao trong tôi cứ bồi hồi, xao xuyến. 

Tết năm ngoái, tới nhà một anh bạn đồng hương, anh mang ra một hũ trám trắng muối của Thái Lan. Hũ trám nhỏ chỉ độ trăm gram có giá rất đắt, bằng giá cả ký thịt, nghĩa là bằng vài thúng trám ở quê mình. Tôi nhón một quả và tần ngần: Giá quê tôi có được kỹ thuật chế biến đóng hộp và bán được giá như thế này. Mới đây, đọc tờ tin tức của huyện nhà gửi vào thấy bài viết về cây trám đang được đầu tư trồng với diện tích lớn để lấy trái xuất khẩu, tôi mừng biết bao. Mong cho quả trám thơm bùi của quê mình đàng hoàng có mặt trên thị trường quốc tế, và thương hiệu của nó sẽ làm mờ đi ký ức khổ nghèo về những mẹt trám nhỏ bé trong những phiên chợ quê heo hút xa?

HỘI AN

Gõ tiếng việt: Off Telex