Giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường phải là một nội dung của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc
QĐND - Thứ ba, 14/12/2010 | 10:12 GMT+7

Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XI của Đảng có xác định nội dung đầu tiên của việc Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN là “Giữ vững định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường”1. Tiếp cận từ mục tiêu của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, chúng ta cần xem đây là một nội dung quan trọng; theo đó, nội dung định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường phải bao gồm cả yếu tố quốc phòng-an ninh.

 

 

Nghị quyết Trung ương 8 (khóa IX) đã xác định: mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc hiện nay không chỉ là bảo vệ nền độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, mà còn bao gồm bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ XHCN... Theo đó, giữ vững định hướng XHCN là một nội dung trọng yếu của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, nhất là trong điều kiện các thế lực thù địch đang đẩy mạnh thực hiện chiến lược “Diễn biến hòa bình” để chống phá cách mạng nước ta. Trong vấn đề này, tính thời sự nằm ở nội dung “giữ vững định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường”, bởi phát triển kinh tế đang là nhiệm vụ trung tâm của cả nước.

Giữ vững định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường là hoạt động tự giác của toàn Đảng, toàn dân ta, trên cơ sở nhận thức đúng những quy luật khách quan của kinh tế thị trường và con đường đi lên CNXH để giữ vững hướng đích phát triển của nền kinh tế, nhằm mục tiêu: “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Sự cần thiết phải giữ vững định hướng nói trên có nguyên nhân từ tính chất của nền kinh tế thị trường mà chúng ta phát triển hiện nay: chưa phải là nền kinh tế thị trường XHCN, nhưng cũng không phải là nền kinh tế thị trường TBCN, mà là nền kinh tế thị trường trong thời kỳ quá độ lên CNXH; ở đó chứa đựng cả những khuynh hướng tự phát đi lên CNTB và những yếu tố phù hợp với yêu cầu của công cuộc xây dựng CNXH. Những yếu tố tự phát của kinh tế thị trường, cộng với những tác động có tính chủ định của các thế lực tư bản nước ngoài, sẽ nuôi dưỡng nguy cơ chệch hướng XHCN. Vì vậy, để giữ vững định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường, chúng ta phải giải quyết đồng bộ nhiều nội dung; trong đó, nổi lên 2 nội dung sau:

Thứ nhất, phải có nhận thức đúng về cơ chế vận hành của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước XHCN. Theo đó, nền kinh tế này được dẫn dắt trước hết bởi các quy luật kinh tế của kinh tế thị trường. Do vậy, cơ chế thị trường (với tất cả các yếu tố, công cụ của kinh tế thị trường) cần phải được vận dụng đầy đủ để phát huy mạnh mẽ và có hiệu quả mọi nguồn lực của xã hội nhằm phát triển nhanh và bền vững nền kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện thắng lợi mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Tuy nhiên, nền kinh tế dưới sự dẫn dắt của cơ chế thị trường sẽ đem đến cho xã hội cả những điều không mong muốn, kể cả làm tổn hại đến quốc phòng-an ninh, bởi sự kích thích của yếu tố lợi nhuận. Vì thế, sự can thiệp của Nhà nước XHCN (thông qua các biện pháp quản lý phản ánh ý chí chính trị của Nhà nước XHCN) là cần thiết, nhằm khắc phục các khuyết tật của cơ chế thị trường, bảo đảm cho nền kinh tế phát triển bền vững và hướng vào hiện thực hóa các mục tiêu của CNXH. Song điều đó không có nghĩa là Nhà nước XHCN có thể can thiệp một cách duy ý chí, bất chấp các quy luật kinh tế khách quan; bởi sự can thiệp như vậy sẽ làm méo mó các quan hệ thị trường, mà kết cục là: các mục tiêu của CNXH không được giải quyết một cách bền vững, theo đúng quy luật.  

Thứ hai, phải xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa thị trường và Nhà nước XHCN trong quá trình phát triển kinh tế. Đây là mối quan hệ dễ bị vi phạm, mà kết quả là: hoặc buông lỏng, bỏ mặc cho thị trường điều tiết; hoặc bỏ qua yêu cầu của các quy luật kinh tế khách quan khi Nhà nước thực hiện các biện pháp quản lý. Vì thế, trong khi nắm vững những đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta2, cần hiểu rõ: trong nền kinh tế này, cả cơ chế thị trường và công cụ kế hoạch hóa đều được phát huy. Sự quản lý của Nhà nước XHCN không chỉ để khắc phục những khuyết tật cố hữu của thị trường, như trong các nền kinh tế thị trường hiện đại khác, mà còn nhằm đảm bảo cho các yếu tố của CNXH từng bước được hiện thực hóa trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, khác với mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp, những biện pháp quản lý của Nhà nước XHCN (yếu tố chủ quan) trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN phải được cân nhắc trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc của thị trường, tôn trọng yêu cầu của các quy luật kinh tế khách quan, phù hợp với yêu cầu xây dựng CNXH ở Việt Nam. Theo đó, Nhà nước cần tập trung vào xây dựng đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, tạo môi trường để phát triển các loại thị trường, khuyến khích các thành phần kinh tế phát huy mọi nguồn lực để kinh doanh, cạnh tranh lành mạnh. Bên cạnh đó, thông qua cơ chế, chính sách và các công cụ kinh tế (được tính toán trên cơ sở tôn trọng các quy luật của thị trường), Nhà nước tác động vào thị trường nhằm bảo đảm tính bền vững của các cân đối kinh tế vĩ mô, hạn chế các rủi ro và tác động tiêu cực của cơ chế thị trường; đồng thời, hỗ trợ thị trường trong nước khi cần thiết, hỗ trợ nhóm dân cư có thu nhập thấp, gặp rủi ro trong cuộc sống thông qua các chính sách an sinh xã hội, v.v. nhằm giảm bớt sự phân hóa giàu - nghèo và bất bình đẳng trong xã hội.

Gần 25 năm qua, với đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, chúng ta đã giành được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, hạn chế cũng không ít. Đó là việc xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN chưa thật đồng bộ; công tác quy hoạch, kế hoạch, dự báo còn nhiều yếu kém; hành động của các cơ quan quản lý nhà nước nhiều khi còn vi phạm các nguyên tắc của thị trường; phân hóa giàu - nghèo có xu hướng mở rộng; đạo đức xã hội, nhất là trong một bộ phận thanh thiếu niên, bị xuống cấp; môi trường bị ô nhiễm nặng nề; sự phát triển của y tế, giáo dục, văn hóa và giải quyết các vấn đề an sinh xã hội... còn nhiều vướng mắc, làm nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp về an ninh, nhất là an ninh phi truyền thống; ở một số nơi, các công trình quốc phòng và thế trận quốc phòng toàn dân bị ảnh hưởng tiêu cực bởi các hoạt động vì lợi ích kinh tế đơn thuần, v.v. Những yếu kém này đang đòi hỏi phải giải quyết nhiều vấn đề nhằm giữ vững định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường; trong đó, khâu quản lý của Nhà nước đang trở thành vấn đề bức xúc nhất, là nguyên nhân của nhiều yếu kém kéo dài, dễ làm cho sự phát triển đi chệch khỏi định hướng XHCN. Vì thế, tập trung nâng cao năng lực quản lý nhà nước cần được xem là nhân tố quyết định nhất để giữ vững định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường. Theo đó, phải tập trung giải quyết tốt những vấn đề quan trọng sau: 

- Chăm lo xây dựng bản chất của Nhà nước pháp quyền XHCN; đảm bảo cho Nhà nước ta thực sự là “của dân, do dân và vì dân”. Điều đó đòi hỏi phải tiếp tục giải quyết đúng đắn cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”; làm rõ nội dung lãnh đạo của Đảng, chức năng quản lý của Nhà nước, để sự lãnh đạo của Đảng không lấn át Nhà nước thực hiện chức năng quản lý của mình. Bên cạnh đó, cần tiếp tục đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng chống quan liêu, tham nhũng một cách kiên quyết, hiệu quả hơn; chăm lo xây dựng bộ máy nhà nước với đội ngũ công chức thực sự trong sạch, hoạt động vì lợi ích của nhân dân; đồng thời, hết sức coi trọng giữ vững định hướng XHCN trong việc xây dựng hệ thống luật pháp, không để quá trình làm luật trượt sang “đường ray” của pháp luật tư sản.

- Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo hướng triệt để xóa bỏ cơ chế cho-xin trong quan hệ giữa cơ quan công quyền với người dân; đảm bảo người công chức phải thực sự là “công bộc” của dân, phải đáp ứng những yêu cầu, quyền lợi hợp pháp mà người dân được hưởng. Nhà nước cần tạo đột phá trong quan hệ với dân, theo hướng: chuyển mạnh sang phương thức cung cấp dịch vụ, gắn với quan hệ phục vụ-yêu cầu được phục vụ. Một khi thủ tục hành chính rườm rà bị dỡ bỏ, những phiền nhiễu trong quan hệ giữa cơ quan công quyền với người dân được khắc phục, thì môi trường đầu tư, kinh doanh sẽ trở nên thông thoáng, các quan hệ thị trường không bị bóp méo, tính minh bạch và công khai trong nền kinh tế sẽ được tăng cường; nhờ đó, quản lý nhà nước sẽ hiệu quả hơn.

- Nâng cao hiệu quả quản lý vĩ mô của Nhà nước nhằm bảo đảm cho sự phát triển bền vững của cả nền kinh tế, giữ vững sự ổn định chính trị-xã hội và quốc phòng-an ninh của đất nước. Theo đó, Nhà nước cần đổi mới mạnh mẽ công tác quy hoạch, kế hoạch, dự báo cho phù hợp với yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập kinh tế quốc tế; trong đó, cần phải coi mục tiêu củng cố quốc phòng-an ninh là bộ phận quan trọng trong nội dung giữ vững định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường, là yêu cầu không thể thiếu trong các kế hoạch, quy hoạch và dự báo phát triển kinh tế. Đồng thời, Nhà nước phải giảm tối đa sự can thiệp hành chính vào hoạt động của thị trường và doanh nghiệp; nâng cao năng lực điều hành các chính sách tài chính, tiền tệ, nhằm bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững của nền tài chính quốc gia; hướng mạnh sự quản lý nhà nước vào đảm bảo tính bền vững của các cân đối kinh tế vĩ mô, hạn chế các rủi ro và tác động tiêu cực của cơ chế thị trường. Vấn đề này lại đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, nhằm cung cấp cho bộ máy nhà nước những cán bộ đáp ứng yêu cầu quản lý nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

- Trong khi thực hiện nhất quán chính sách phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, Nhà nước phải chăm lo củng cố thành phần kinh tế nhà nước, giúp đỡ và hỗ trợ sự phát triển của kinh tế tập thể, để kinh tế nhà nước thực sự làm tốt vai trò chủ đạo, là công cụ vật chất để Nhà nước điều tiết vĩ mô, cùng kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế. Không vì một số yếu kém hiện nay của khu vực kinh tế nhà nước (như vụ Vinashin) mà dao động, từ bỏ vấn đề có tính nguyên tắc nói trên. Điều quan trọng hiện nay, cả trong lý luận lẫn hoạt động thực tiễn, là lựa chọn người đứng đầu các doanh nghiệp nhà nước phải vừa có “tâm”, vừa có “tầm”; đồng thời, phải xác định rõ hơn các vấn đề: nội dung vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước và ai là người chủ đích thực của các doanh nghiệp nhà nước, của phần vốn nhà nước trong các doanh nghiệp cổ phần. Chỉ có vậy, việc thực hiện chủ trương đổi mới, sắp xếp lại các doanh nghiệp nhà nước mới đạt được các mục tiêu đề ra. 

- Nhà nước cần chăm lo nhiều hơn đến lĩnh vực y tế, giáo dục và hệ thống an sinh xã hội; đảm bảo trong khi đẩy mạnh tiến trình xã hội hóa hoạt động của các lĩnh vực này, thì Nhà nước vẫn phải giữ vai trò nòng cốt. Trong khi khuyến khích mọi người dân làm giàu hợp pháp, Nhà nước cần có nhiều cơ chế, chính sách phù hợp để huy động sức mạnh của các thành phần kinh tế, sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế nhằm đẩy mạnh sự nghiệp giáo dục, y tế, hình thành đồng bộ hệ thống an sinh xã hội; thực hiện có hiệu quả công cuộc xóa đói giảm nghèo, giúp đỡ các gia đình chính sách, những người có công với nước, v.v. để họ có thể vươn lên làm chủ cuộc sống và thụ hưởng những thành quả của công cuộc đổi mới.

Giữ vững định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường là quá trình chúng ta vừa phải đấu tranh ngăn ngừa và loại bỏ các nguy cơ chệch hướng XHCN, vừa phải từng bước hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN và hiện thực hóa các giá trị của CNXH trong mọi mặt đời sống xã hội. Để tiến trình đó diễn ra thuận lợi, Đảng và Nhà nước phải luôn tự hoàn thiện mình, nâng cao tầm trí tuệ và năng lực lãnh đạo, quản lý cho phù hợp với tình hình mới.

NGUYỄN NGỌC HỒI

           

1- Xem: Báo Nhân dân (Phụ trương, tr. 4), ngày 15-9-2010.

2- Xem: Tạp chí Quốc phòng toàn dân,  tháng  6 năm  2010, tr. 24- 29.

 

 

 

 

Gõ tiếng việt: Off Telex