Tòa soạn:
Số 7 Phan Đình Phùng, Hà Nội
Tel: (84 - 4)3747 1748 / 3747 1029
Fax: (84 - 4) 3747 4913
E-mail: dientubqd@gmail.com
Liên hệ Quảng cáo: (84 - 4)3747 3757
Văn hóa - Xã hội
Lại thêm một “báu vật sống” vĩnh viễn ra đi…
QĐND - Thứ Tư, 22/05/2013, 12:31 (GMT+7)

QĐND - Tôi quen biết nghệ nhân Phan Văn Ngải từ những năm 80 của thế kỷ trước và đã về thăm nhà ông, thăm sân khấu rối nước của ông ở làng Rạch, xã Nam Chấn, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Nam Chấn là một trong những cái nôi của nghệ thuật múa rối nước nổi tiếng ở Đồng bằng Bắc Bộ. Gia đình họ Phan đã bảy đời nối tiếp làm môn nghệ thuật độc đáo này. Các nghệ sĩ: Phan Thanh Liêm, Phan Văn Mẽ, Phan Văn Hùng là con trai của Phan Văn Ngải, thuộc thế hệ thứ 7 đang là những diễn viên múa rối nước khá nổi tiếng. Riêng Phan Thanh Liêm đã sáng tạo ra sân khấu rối nước mi ni, đang được dư luận trong nước và nước ngoài quan tâm trong vòng 10 năm qua.

 Nghệ nhân múa rối nước Phan Văn Ngải. Ảnh: Thành Nam.

Nghệ nhân Phan Văn Ngải là một trong những con chim đầu đàn của bộ môn Múa rối nước Việt Nam. Nói đầu đàn, vì ông là người đầu tiên gây dựng bộ môn Múa rối nước ở Nhà hát Múa rối Trung ương, đồng thời là người sáng chế ra sân khấu Thủy đình và cũng là người tạo hình ra chú Tễu “đương đại” để mang sang châu Âu biểu diễn đầu năm 1984. Chú Tễu của Phan Văn Ngải đã được đứng trong Bảo tàng Luvres ở Pa-ri, thủ đô nước Pháp.

Năm 1968, nghệ nhân Phan Văn Ngải được Bộ Văn hóa triệu tập lên Đoàn Múa rối Trung ương làm huấn luyện biểu diễn Múa rối nước. Từ đó về sau, ông tạc ra không biết bao nhiêu con rối đẹp, phục vụ cho hàng chục tiết mục ở Nhà hát Múa rối TƯ và nhiều đơn vị múa rối nước khác. Ông trở thành bậc thầy tạo hình con rối nước.

Giữa thập niên 1980, phong trào biểu diễn múa rối nước được phục hồi và phát triển rất nhanh. Tỉnh Nam Định mời nghệ nhân Phan Văn Ngải về giúp xây dựng Đoàn Múa rối nước chuyên nghiệp của tỉnh. Ông đã xin phép lãnh đạo Nhà hát về giúp quê hương mình, vừa đào tạo diễn viên vừa xây dựng sân khấu. Vì công việc kéo dài nên ông mắc khuyết điểm “đi quá hạn phép” để Giám đốc Nhà hát ra quyết định buộc thôi việc, cắt biên chế của ông? Một quyết định thật nghiệt ngã đối với một nghệ nhân có tài. Từ đó, nghệ nhân Phan Văn Ngải sống không lương, mặc dù ông vẫn giữ nghề nghiệp của cha ông. Tuy sống cực khổ cả vật chất lẫn tinh thần nhưng nghệ nhân Phan Văn Ngải không thể bỏ nghề của cha ông. Từ đó, ông cùng các con trong gia đình lập ra Đoàn Múa rối nước Sông Ngọc, là tên con sông ở quê hương ông. Trong thời buổi cơ chế thị trường, nghệ thuật dân tộc nói chung gặp muôn vàn khó khăn, múa rối nước không nằm ngoài những hệ lụy đó, nên Đoàn Múa rối nước Sông Ngọc của nghệ nhân Phan Văn Ngải chỉ sống cầm chừng! May nhờ có các con cháu thế hệ này nối tiếp thế hệ khác mà truyền thống múa rối nước Nam Chấn vẫn giữ được.

Sân khấu múa rối nước mi ni của gia đình nghệ nhân Phan Văn Ngải ở Hà Nội. Ảnh: Thành Nam.

Nghệ nhân Phan Văn Ngải được báo chí ca ngợi là người có "bàn tay vàng". Cách đây mấy tháng, trong dịp Tết Quý Tỵ, ông nhận lời mời của Ban tổ chức Liên hoan nghệ thuật ở tỉnh Nam Ninh-Trung Quốc, cùng mấy con và cháu sang tham gia biểu diến múa rối nước tại Liên hoan này. Tiết trời xứ người rất lạnh, sức khỏe ông không tốt nhưng vì thể diện quốc gia nên ông vẫn cố gắng chinh phục khán giả láng giềng bằng những trò diễn hấp dẫn trên sân khấu nước. Khi trở về nước thì Tết đã qua, nhưng ông cảm thấy rất vui trong chuyến xuất ngoại ngắn ngủi và thành công này. Ông bồi hồi nhớ lại cách đây 29 năm, cũng đúng vào dịp Tết ta năm 1984, ông cùng Đoàn nghệ thuật tổng hợp Việt Nam sang Pa-ri biểu diễn phục vụ Việt kiều ta và nhân dân Pháp, rồi lại sang cả nước Ý biểu diễn phục vụ nhân dân thành phố Rôm…

Từ sau chuyến đi châu Âu ấy, người ta càng biết tới tên tuổi nghệ nhân Múa rối nước Phan Văn Ngải, người đã tạc ra không biết bao nhiêu con rối và cũng không biết bao lần đã ngâm mình dưới nước điều khiển con rối dân gian rất điêu luyện. Theo tôi, có thể so sánh ông với nghệ nhân hát Xẩm Hà Thị Cầu, nếu không nói ông còn vượt trội ở việc đã sáng tạo ra những con rối “đương đại” và đào tạo thành công lớp nghệ nhân trẻ. Tên tuổi Phan Văn Ngải đã trở thành quen thuộc và khả kính trong làng Múa rối nước Việt Nam.

Nghệ nhân Phan Văn Ngải vừa vĩnh viễn ra đi vì bệnh tật, song những sáng tạo của ông như Nhà thủy đình cùng chú Tễu cùng một số tích, trò mới của nghệ thuật múa rối nước vẫn còn sống mãi với đời. Rất tiếc là những thiệt thòi về chế độ, quyền lợi chính đáng của ông chưa được phục hồi cho ông, kể cả danh hiệu Nghệ nhân ưu tú ông cũng chưa được hưởng, mặc dù ông rất xứng đáng với danh hiệu này…

HOÀNG BÍCH NGỌC

Họ và tên:
Email:
Tiêu đề:
Mã xác nhận:

Nội dung
Gõ tiếng việt :    Off   Telex   VNI   VIQR
Các tin khác